Digital Service Act (DSA), wat gaat er gebeuren?

De Digital Services Act (hierna: DSA) regelt de verantwoordingsplicht en de aansprakelijkheid voor aanbieders van intermediaire diensten op het gebied van social media, online marktplaatsen en online zoekmachines. De DSA bevat strenge regels voor de EU-interne markt om gebruikers van digitale platformen en zoekmachines te beschermen tegen illegale en schadelijke inhoud. Daarnaast is de DSA bedoeld om de grondrechten van online gebruikers te waarborgen.

Digital Service Act (DSA)

De DSA (EU) 2022/2065 is op 12 oktober 2022 bekendgemaakt in het EU-publicatieblad. Sinds 17 februari 2024 is deze volledig van toepassing op alle tussenhandelsdiensten in de Europese Unie. Voor zeer grote online platforms (VLOPs) en zeer grote online zoekmachines (VLOSEs) golden de verplichtingen al vanaf augustus 2023. Dit was vier maanden nadat zij door de Europese Commissie waren aangewezen.

De DSA is feitelijk gezien de opvolger van eerdere wetgeving die dateert uit 2000, namelijk de E-commerce richtlijn (2000/31/EC). Die richtlijn was sinds die tijd niet meer aangepast en was daarmee volledig ingehaald door de realiteit. Dit kwam mede door de verdere digitalisering van de samenleving, de opkomst van nieuwe technologieën en veranderende bedrijfs- en verdienmodellen. De DSA en de DMA (Digital Markets Act) vormen gezamenlijk een nieuw wettelijk kader. Dit kader is aangepast aan de huidige en nieuwe realiteit. Dit pakket aan regels bedoeld voor digitale dienstverleners bevat de uitwerking van (1) de verplichting om maatregelen te treffen om online gebruikers beter te kunnen beschermen. Verder is het doel (2) verdere digitale innovatie van de economieën te kunnen ondersteunen.

Wat is er veranderd?

De DSA verplicht VLOPs en VLOSEs om op een juiste wijze met risicomanagement om te gaan. De aangewezen VLOPs en VLOSEs hebben de verplichting om een aantal grote ‘systeemrisico’s’ binnen hun platformen en zoekmachines te identificeren en te analyseren. Deze risico’s zijn breed en divers en gaan onder meer om illegale en schadelijke content, desinformatie, gezondheidsrisico’s bij minderjarigen bij online gedrag en de impact op de vrijheid van meningsuiting van gebruikers. Daarnaast bevat de DSA ook speciale verplichtingen om online verkoop van illegale producten en diensten te bestrijden. Ook wordt profilering verder aan banden gelegd.

Als concreet voorbeeld: een VLOP moet illegale en schadelijke inhoud binnen 24 uur na de melding hiervan verwijderen. Ook moet zij een uitgebreide risico-assessment uitvoeren en haar systemen zo inrichten dat de systeemrisico’s verder worden geminimaliseerd. Verder moeten VLOPs en VLOSEs transparanter zijn over hoe hun diensten werken. Dit geldt inclusief hoe online bezoekers en advertenties aan elkaar worden gekoppeld.

European Centre for Algorithmic Transparency (ECAT)

Om de Europese Commissie te kunnen voorzien van technische en wetenschappelijke expertise en te kunnen adviseren over de algoritmische systemen die de VLOPs en VLOSEs toepassen, is het European Centre for Algorithmic Transparency (ECAT) opgericht. Het ECAT richt zich niet alleen op het identificeren van de online systeemrisico’s. Daarnaast analyseert en onderzoekt het ook de maatschappelijke gevolgen en effecten van algoritmen op de langere termijn.

Welke platforms en zoekmachines vallen onder de DSA?

De Europese Commissie wijst doorlopend VLOPs en VLOSEs aan die moeten voldoen aan de verzwaarde verplichtingen uit de DSA. De huidige lijst omvat onder meer: Alibaba AliExpress, Amazon Store, Apple App Store, Booking.com, Facebook, Google Play, Google Maps, Google Shopping, Instagram, LinkedIn, Pinterest, Snapchat, TikTok, X (voorheen Twitter), Wikipedia, YouTube, Shein, Temu, en diverse volwassen-entertainmentplatforms. Bing en Google Search zijn als VLOSEs aangewezen.

De selectiecriteria blijven ongewijzigd: platforms met meer dan 45 miljoen actieve online gebruikers per maand binnen de EU komen in aanmerking voor aanwijzing. De lijst is dynamisch en wordt aangepast wanneer platforms deze drempel over- of onderschrijden. Zo is Zalando inmiddels van de lijst verwijderd na een succesvolle juridische procedure.

Handhaving DSA

Ieder EU-lidstaat heeft een eigen toezichthouder benoemd die belast is met de handhaving van de naleving van de DSA. In Nederland is de Autoriteit Consument & Markt (ACM) aangewezen als Digital Services Coordinator. De ACM werkt hierbij samen met andere toezichthouders, waaronder het Commissariaat voor de Media en de Autoriteit Financiële Markten. De Europese Commissie houdt rechtstreeks toezicht op de VLOPs en VLOSEs.

De toezichthouders beschikken over ruime bevoegdheden, waaronder het kunnen opleggen van boetes bij overtreding van de DSA-verplichtingen. Deze boetes kunnen aanzienlijk zijn: maximaal 6% van de wereldwijde jaaromzet. De Europese Commissie heeft inmiddels diverse handhavingsprocedures gestart tegen platforms die vermoedelijk niet aan hun verplichtingen voldoen.

Tot slot

De DSA breekt met het verleden dat vooral gestoeld was op een passieve houding en weinig mogelijke bemoeienis met betrekking tot de inhoud op het platform of de zoekmachine. De DSA is van toepassing op alle digitale diensten die consumenten verbinden met goederen, diensten dan wel inhoud. Zij schept nieuwe verplichtingen voor platforms om schade te kunnen beperken en systeemrisico’s tegen te gaan. Bovendien plaatst een krachtiger beschermingsregime voor de rechten van online gebruikers de activiteiten van digitale dienstverleners binnen een nieuw maatschappelijk kader. Dit kader bestaat uit transparantie, duidelijke verantwoordelijkheden en verantwoordingsplicht.

De eerste handhavingsacties zijn inmiddels een feit en laten zien dat de Europese Commissie de DSA serieus neemt. Net als bij de AVG zal de jurisprudentie de komende jaren verder uitkristalliseren hoe de verplichtingen in de praktijk moeten worden toegepast.

Bent u op zoek naar meer informatie over de DSA? Of heeft u andere/ specifieke vragen over inhoudelijke kwesties, neem dan contact op met onze specialisten. Wij staan nu graag te woord!