Wanneer is er sprake van overmacht?

Overeenkomsten moeten worden nagekomen. Bij niet-nakoming ontstaat in principe aansprakelijkheid voor schade. Alleen wanneer de tekortkoming de schuldenaar niet kan worden toegerekend en het risico niet bij hem ligt, kan een beroep op overmacht slagen.

Wanneer is sprake van overmacht

Een beroep op overmacht wordt slechts in uitzonderlijke situaties aanvaard. De beoordeling is strikt en feitelijk. Doorslaggevend zijn onder meer:

• of de omstandigheden specifiek deze schuldenaar treffen
• of de gebeurtenis voorzienbaar was
• of maatregelen of verzekering mogelijk waren

Rol van algemene voorwaarden

Algemene voorwaarden bepalen in de praktijk vaak het speelveld. Veel voorwaarden bevatten een expliciete lijst van overmachtsituaties en leggen vast hoe partijen vervolgens moeten handelen. Denk aan bepalingen over opschorting, meldplichten, maximale duur van verstoringen of ontbindingsrechten.

Wie deze bepalingen niet periodiek actualiseert, neemt onnodige risico’s. Zeker wanneer je afhankelijk bent van internationale ketens, gereguleerde markten of schaarse productiemiddelen. In die context is een verouderde of te algemene clausule simpelweg onvoldoende.

Contractuele invulling

Contracten geven partijen de ruimte het wettelijke regime te verfijnen. Dat kan door risico’s expliciet bij één partij te leggen (bijvoorbeeld via garanties) of juist te beperken (via exoneraties). Contractuele afspraken gaan vóór de wettelijke regeling en bepalen dus in hoge mate of een beroep op overmacht kansrijk is.

Wat te doen bij een overmacht situatie

Bij een verstoring controleer je eerst de contractuele afspraken en toepasselijke voorwaarden. Ontbreekt een regeling, dan geldt de wettelijke standaard. Duidelijke afspraken vooraf voorkomen discussies en beperken schade.

Praktisch advies

Een effectieve overmachtsregeling is maatwerk. Leg niet alleen vast welke omstandigheden als overmacht gelden, maar vooral hoe partijen handelen bij (dreigende) verstoring. Denk aan:

• directe meldplicht
• opschorting met duidelijke termijnen
• afspraken over kostenverdeling
• heldere ontbindingscriteria
• afstemming met verzekeringsdekking en interne procedures

Zo creëer je voorspelbaarheid en minimaliseer je escalatie. Voor organisaties met internationale dependencies of kritieke processen is een periodieke herijking noodzakelijk.

Wil je dit voor jouw organisatie strak geregeld hebben? Wij zorgen dat het klopt. Neem contact op.